Nooit meer slapen

NOOIT MEER SLAPEN

nooit meer slapen website
Ciconia Consort o.l.v. Dick van Gasteren
gastspreker: Willem Otterspeer

zondag 21 juni 2015, aanvang 14.30
Nieuwe Kerk Den Haag
Concert inclusief educatieve kinderopvang

bestel kaarten online of via 070 88 00 333

PROGRAMMA

Edvard GriegHolbergsuite opus 40
Carl NielsenLittle suite opus 1
Othmar SchoeckSommernacht opus 58
-pauze-
Dag WirénSerenade opus 11
Arnold SchönbergVerklärte Nacht

_____________________________________________________________________-

Bij de midzomernacht, de langste dag van het jaar, die als vanouds groots gevierd wordt in Noord Europa, past een concert in overwegend Scandinavische sferen. Daarbij zal het meesterwerk van schrijver Willem Frederik Hermans ‘Nooit meer slapen’ als rode draad door het programma lopen. Voor deze literaire cross-over hebben wij te gast, historicus en schrijver professor Willem Otterspeer, van wiens hand onlangs de biografie van W.F. Hermans is verschenen.
Bij het horen van de serenade van Dag Wirèn stapt u rechtstreeks een Midzomers volksfeest binnen. De lichtvoetige werken van Grieg en Nielsen zullen worden afgewisseld met een van de mooiste laat-romantische werken, ‘Verklärte Nacht’ van Arnold Schönberg naar het gedicht van Richard Dehmel en het eveneens laat-romantische Sommernacht van de Zwitser Othmar Schoeck, die de laatste jaren steeds meer in de belangstelling komt.
Indien het weer het toelaat zal de educatieve kinderopvang, naast het bijwonen door de kinderen van een deel van het concert, plaatsvinden in de tuin van de Nieuwe Kerk.

Spreker Willem Otterspeer
Willem Otterspeer is historicus en schrijver. Hij is hoogleraar universiteitsgeschiedenis aan de Universiteit Leiden. Willem Otterspeer heeft onlangs een biografie over Willem Frederik Hermans uitgebracht bij De Bezige Bij. Deze bestaat uit twee delen, De mislukkingskunstenaar (in november 2013 verschenen) en het tweede deel De zanger van de wrok (in februari 2015 verschenen).
Willem Otterspeer zal tijdens het concert enkele korte uiteenzettingen geven over Willem Frederik Hermans, diens boek ‘Nooit meer slapen’, Hermans’ band met Scandinavië en de verschenen biografie.

Edvard Grieg (1843-1907) geldt als de belangrijkste Noorse componist, met als bekendste werken zijn pianoconcert in a-klein, Lyrische stukken voor piano en de Peer Gyntsuites. Zijn latere composities worden gekenmerkt door ogenschijnlijk eenvoudige melodieën met een eigen chromatische en harmonische stijl, waarbij hij veelal put uit Noorse volksmuziek. De oorspronkelijk Noorse titel van de Holbergsuite luidt: Fra Holbergs tid (uit Holbergs tijd) met als subtitel ‘suite in oude stijl’. Het stuk is geschreven in 1884 voor de 200ste geboortedag van de Deens-Noorse schrijver Ludwig Holberg en is gebaseerd op achttiende-eeuwse dansvormen. De suite bestaat uit een introductie en een serie dansen in neoclassisistische stijl en doet kwalitatief zeker niet onder voor de beroemde Peer Gynt suites.

Carl August Nielsen (1865-1931) is een Deens componist, dirigent, kornettist en violist. Zijn Suite voor Strijkers is een van zijn vroegste werken. De titels voor de verschillende delen werden door Nielsen in een interview medegedeeld als “De Danaïden”, “De dans van de Charitiden” en “Bacchus’ Optocht”. Het elegische eerste deel doet denken aan Scandinavische romantiek vergelijkbaar met Grieg en Svendsen. Het Intermezzo is een aantrekkelijke wals, doorspekt met voorslagen die later kenmerkend voor Nielsen’s muziek zou worden. De Finale opent met een plechtig elegisch thema, gevolgd door een geanimeerde sonatevorm met een geraffineerde reprise van het openings thema.

Othmar Schoeck (1886-1957)
De Zwitserse componist en dirigent Otmar Schoeck, die de laatste jaren steeds meer in de belangstelling komt, studeerde o.a. bij Max Reger. Schoeck mag gelden als een van Zwitserlands belangrijkste liedcomponisten van de 20ste eeuw. Hoewel Schoeck een uitgesproken hekel had aan de politiek van de nazi’s, steeg in Duitsland na 1933 de vraag naar zijn muziek. Het belette Schoeck niet om in 1937 de politiek gemotiveerde ‘Erwin von Steinbach prijs’ te aanvaarden wat hem in de Zwitserse pers, op de nodige kritiek kwam te staan. Schoeck zag de prijs, echter alleen als eerbetoon aan zijn artistieke werk maar wilde waarschijnlijk ook de premières van zijn opera’s ‘Massimilla Doni’ 1937 in Dresden en ‘The Castle Durande’ in 1943 in Berlijn, niet in gevaar brengen. Van hernieuwde belangstelling voor het werk van Schoeck getuigen zijn zeer succesvolle uitvoeringen van zijn opera Penthesilea in Basel (2007), Dresden (2008), Lübeck (2009), en Frankfurt am Main (2011), maar ook vele opnames van zijn Nocturne opus 47. Het Ciconia Consort zal dit concert een pleidooi houden voor het minder bekende werk ‘Sommernacht’. De compositie ‘Sommernacht’, is een pastoraal Intermezzo voor strijkorkest uit 1945, stilistisch geschreven in een toegankelijk laat Duits-Oostenrijks romantisch idioom.

Dag Wirén (1905-1986), Zweeds componist, voerde zijn eerste composities als dertienjarige uit met het door hem gedirigeerde schoolorkest in Örebro. Wirén behoort tot de zogenaamde Zweedse groep ‘de Dertigers’, die de romantische stijl inruilt voor het neoclassisisme. Zijn eerste werken zijn in een toegankelijke geschreven stijl die ook is beïnvloed door Franse muziek van de jaren twintig en dertig. In deze periode schrijft Wirén zijn populairste werk, de serenade voor strijkorkest. Rond 1940 versobert zijn stijl en wordt zijn muziek minder toegankelijk. Hij blijft echter ook populaire muziek schrijven, zoals twee radio-operettes, toneel- en filmmuziek. In 1965 voelt hij zich niet te goed om de muziek te componeren voor de Zweedse inzending naar het Eurovisie songfestival, Annorstädes vals. In 1975 ontvangt hij de Atterberg-prijs en in 1978 de eremedaille Artibus et Litteris voor zijn compositorische werk en andere activiteiten ten behoeve van de Zweedse muziek.

Verklärte Nacht van Arnold Schönberg (1874-1951) geldt bij traditionele concertgangers waarschijnlijk als meest populaire werk van een der minst populaire componisten. De gedichtenverzameling ‘Weib und Welt’ van Richard Dehmel waaruit Schönberg al eerder het lied ‘Mädchenfrühling’ (1897) componeerde heeft Schönberg sterk beïnvloed en geïnspireerd tot het schrijven van ‘Verklärte Nacht’. Een gedicht uit genoemd werk is als basis genomen voor de muziek: een gesprek tussen twee verliefde mensen waarbij de vrouw in verwachting is van een andere man. Hiermee verbond Schönberg programmamuziek met kamermuziek. Dehmel’s gedicht ‘Verklärte Nacht’ heeft vijf in elkaar overlopende delen. Schönberg volgt daarin de vorm van het gedicht. Het tweede deel is de bekentenis van de vrouw over haar zwangerschap en het vierde de begripvolle reactie van de man. Het conflict in de tekst (schuld en vergeving) wordt niet opgelost, maar zoals de titel suggereert ‘verlost’. Het gedicht doet dit door de twee mensen naar ‘een hoger begripsniveau op te tillen’. Een agressieve of afstotende reactie van de man zou meer voor de hand liggen maar de twee tillen elkaar naar wederzijds begrip en compassie en ‘bevruchten’ elkaar met humane warmte. De man zegt: ’…eine eigne Wärme flimmert von Dir in mich, von mir in Dich. Die wird das fremde Kind verklären.’ De ‘verklarung’ in het gedicht wordt ook in de muziek gevolgd. De eerste regel luidt: ’Zwei Menschen gehn durch kahlen, kalten Hain’; – een depressief, pessimistisch begin. En de ‘Verklärung’ wordt in de laatste zin bereikt met: ’Zwei Menschen gehn durch hohe, helle Nacht.’ – een positief, optimistisch einde.